Gmina Lipowa, malowniczo położona w sercu Beskidów, od lat zasłynęła jako prawdziwe centrum regionalnego rękodzieła. To miejsce, w którym tradycja splata się z nowoczesnością, a lokalna społeczność aktywnie wspiera rozwój małych warsztatów rzemieślniczych. W ostatnich miesiącach gmina zyskała dodatkowy impet dzięki funduszom unijnym, inicjatywom kulturalnym i licznym wydarzeniom, integrującym mieszkańców i turystów wokół sztuki ludowej.
Historia i tradycja lokalnego rzemiosła
Korzenie sięgające XIX wieku
Początki sławy rzemieślniczej Lipowej wiążą się z XIX-wiecznymi warsztatami garncarzy i tkaczy, którzy korzystali z czystej wody górskich potoków. Ich wyroby trafiały na jarmarki w Bielsku-Białej, Cieszynie i Żywcu, zyskując opinie wyjątkowo trwałych i estetycznych. Wśród tradycyjnych technik dominowały:
- wyrób ceramiki z naturalnych glin;
- tkactwo lniane i wełniane;
- kowalstwo artystyczne;
- plecionkarstwo z witek wierzbowych.
Dzięki tym umiejętnościom gmina zyskała miano ośrodka przekazywania rzemieślniczej wiedzy z pokolenia na pokolenie. Już w latach międzywojennych lokalni mistrzowie prowadzili swoje pracownie otwarte dla uczniów z pobliskich wsi.
Próby zachowania dziedzictwa
W drugiej połowie XX wieku tradycyjne warsztaty zaczęły wygasać, a młodsze pokolenia przenosiły się do miast. Dopiero przełom lat 90. przyniósł renesans, kiedy kilku pasjonatów zawiązało Stowarzyszenie Miłośników Sztuki Ludowej. Działania grupy zaowocowały organizacją pierwszych pokazów i targów w gminnym domu kultury, a w 2005 roku otwarto tu stałą wystawę rzeźby i ceramiki. Wtedy też zbudowano niewielki „Krosnowy Dziedziniec” – plenerową przestrzeń dedykowaną prezentacji warsztatów tkackich.
Wydarzenia i inicjatywy wspierające rozwój
Festiwal Rękodzieła Beskidzkiego
Co roku w lipcu serce Lipowej bije szybciej za sprawą Festiwalu Rękodzieła Beskidzkiego. To trzydniowe spotkanie przyciąga ponad 100 wystawców z południowej Polski. W programie znalazły się:
- pokazy tradycyjnych technik garncarskich i kowalskich;
- warsztaty plecionkarskie dla dzieci i dorosłych;
- liczne konkursy na najciekawszy projekt inspirowany lokalnym folklorem;
- koncerty zespołów śpiewaczych i kapel góralskich.
Tegoroczna edycja odnotowała blisko 5 tysięcy zwiedzających, co stanowi rekord frekwencji. Władze gminy ogłosiły plany rozbudowy strefy wystawienniczej oraz doposażenia amfiteatru, by jeszcze bardziej podkreślić rangę wydarzenia.
Program „Mistrzowie Tradycji”
Gmina uruchomiła specjalny program grantowy, dedykowany lokalnym twórcom. Wsparciem objęto 12 osób, spośród zgłoszonych 25 kandydatur. Najwięcej punktów zdobyli:
- Janina Kowalska – mistrzyni ceramiki użytkowej;
- Antoni Nowak – kowal artystyczny;
- Wojciech i Maria Bąkowie – twórcy wyrobów plecionkarskich.
Otrzymane dotacje posłużą zakupowi nowoczesnych pieców ceramicznych, surowców ekologicznych i narzędzi precyzyjnych. W planach jest także stworzenie platformy internetowej, umożliwiającej sprzedaż wyrobów rzemieślniczych na regionalnym rynku krajowym i zagranicznym.
Warsztaty edukacyjne i turystyczne
Wraz z lokalnym ośrodkiem kultury gmina organizuje cykliczne warsztaty, dedykowane szkołom i grupom zorganizowanym. Oferta obejmuje:
- jednorazowe spotkania pokazowe (ceramika, kowalstwo, tkactwo);
- kilkudniowe kursy z certyfikatem mistrza rękodzieła;
- spacery tematyczne po „Szlaku Rękodzieła” z przewodnikiem.
Dzięki temu Lipowa stała się ważnym punktem na mapie turystyki edukacyjnej, przyciągając rodziny z dziećmi oraz entuzjastów sztuki ludowej.
Wpływ na rozwój gminy i perspektywy na przyszłość
Wzrost znaczenia gospodarczego
Rozwój sektora rękodzielniczego przełożył się na zwiększenie miejsc pracy. Od 2018 roku zarejestrowano ponad 30 nowych działalności gospodarczych związanych z rzemiosłem. Lokalne władze odnotowują:
- wzrost przychodów z podatku od osób fizycznych (PIT) o 12% rocznie;
- nowe inwestycje w infrastrukturę drogową i usługową;
- otwarcie dwóch pensjonatów tematycznych przy samych warsztatach.
Ekonomia oparta na rękodziele przyciągnęła także przedsiębiorców z innych sektorów, którzy widzą potencjał w łączeniu tradycji z nowymi technologiami – np. innowacja w postaci druku 3D wspomagającego detale rzeźbiarskie.
Integracja społeczności lokalnej
Rękodzieło stało się spoiwem między pokoleniami. Osoby starsze przekazują młodzieży techniki i opowieści o dawnych czasach, a młodzi wprowadzają elementy współczesnego designu. To połączenie wzmacnia poczucie tożsamości oraz dziedzictwo kulturalne gminy. Władze organizują również:
- spotkania międzykulturowe z zaproszonymi twórcami z zagranicy;
- koła zainteresowań w szkołach podstawowych i średnich;
- automatyczne platformy e-learningowe dla uczniów technikum rzemieślniczego.
Plany rozwojowe na kolejne lata
W strategii rozwoju gminy na lata 2024–2030 zapisano cele:
- rozbudowa „Centrum Rękodzieła Beskidzkiego” z halą ekspozycyjną i zapleczem szkoleniowym;
- zwiększenie dotacji na stypendia dla młodych twórców;
- pozyskanie partnerów z zagranicy do wspólnych projektów kulturalnych;
- promocja marki „Lipowskie Rękodzieło” na międzynarodowych targach.
Zaangażowanie samorządu oraz entuzjazm lokalnych rzemieślników sprawiają, że Lipowa jako gmina może stać się wzorem dla innych regionów, ukazując, jak skutecznie łączyć rozwój gospodarczospołeczny z pielęgnowaniem tradycji.